Problemy ze snem dotyczą nawet 60% osób po zakończeniu pierwszego leczenia nowotworu. Zespół z Rutgers Cancer Institute sprawdził, czy tai chi i qigong pomagają w tym starszym mężczyznom. Okazało się, że poprawa była niewielka i podobna jak po zwykłych, dobranych pod względem intensywności ćwiczeniach.

Dlaczego akurat starsi mężczyźni

Zaburzenia snu po leczeniu onkologicznym często bagatelizuje się jako „cenę terapii” albo skutek wieku. Dotychczasowe badania nad behawioralnymi metodami walki z bezsennością obejmowały głównie kobiety po raku piersi. Starsi mężczyźni byli w nich niemal nieobecni. Autorzy pracy, opublikowanej w czasopiśmie Brain Medicine, chcieli zapełnić część tej luki.

Jak zaplanowano badanie

W badaniu wzięło udział 113 mężczyzn w wieku co najmniej 55 lat, średnio 69 lat. Wszyscy zakończyli podstawowe leczenie nowotworu i odczuwali wyraźne zmęczenie. Rekrutowano ich w ośrodkach w New Brunswick i Albuquerque, a większość chorowała na raka prostaty. Uczestników losowo przydzielono do jednej z trzech grup:

• tai chi qigong – 19 ćwiczeń oddechowych, płynnych ruchów i relaksacji pod okiem mistrza qigong lub certyfikowanego instruktora, część z nich możliwa do wykonania na krześle,
• zajęcia ruchowe dopasowane do tai chi – kontrolowane rozciąganie i ćwiczenia powtarzalne, opracowane przez dwoje fizjologów wysiłku tak, by miały podobną intensywność, postawę i angażowały podobne mięśnie,
• zwykła opieka – bez dodatkowych zajęć.

Obie grupy ćwiczące spotykały się dwa razy w tygodniu na godzinę przez 12 tygodni. Aby oddzielić działanie samej medytacji od efektu ruchu w grupie, nazwy „tai chi” i „qigong” nie pojawiały się w materiałach. Zajęcia nazywano „treningiem ciała i umysłu” oraz „treningiem ciała”, a uczestnicy nie wiedzieli, która wersja jest eksperymentalna.

Co pokazały wyniki

Frekwencja była wysoka w obu grupach: 78,4% w tai chi qigong i 76,8% na zajęciach porównawczych. Sen oceniano kwestionariuszem Pittsburgh Sleep Quality Index, w którym niższy wynik oznacza lepszy sen. Trzy miesiące po zakończeniu programu, w głównym punkcie oceny, grupy nie różniły się istotnie statystycznie. Nie wykazało tego również żadne porównanie parami w innych momentach badania.

W obrębie grup obraz był nieco bardziej zróżnicowany. Uczestnicy zajęć porównawczych poprawili się względem punktu wyjścia po sześciu tygodniach (średnio o 1,20 pkt), tydzień po programie (o 0,82 pkt) i po trzech miesiącach (o 1,04 pkt). W grupie tai chi qigong zmiany szły w tę samą stronę, ale nie osiągnęły istotności statystycznej. Po 12 miesiącach efekty w obu grupach praktycznie zniknęły.

Po roku kryteria remisji zaburzeń snu spełniało 62% mężczyzn z grupy tai chi qigong, 47% z grupy ćwiczącej i 43% z opieki standardowej. Różnice nie były jednak istotne statystycznie, więc to raczej trop do dalszych badań niż wynik.

Ograniczenia, o których piszą autorzy

Żadna ze zmian nie przekroczyła trzech punktów na skali, czyli progu uznawanego za klinicznie znaczący. Badanie miało zbyt małą moc statystyczną, by wykryć różnice między grupami. Uczestnicy byli głównie biali, niehiszpańskiego pochodzenia i z wyższym wykształceniem, a 87% chorowało na raka prostaty. Rekrutowano ich ze względu na zmęczenie, nie na bezsenność, a sen oceniano wyłącznie na podstawie własnych odpowiedzi. Badanie nakładało się też na pandemię COVID-19. Jak ujął to współautor Wadih Arap: „odpowiedzi są skromne i wskazują na potrzebę większych i bardziej zróżnicowanych badań”.

Co to oznacza w praktyce

Wynik nie pokazuje, że tai chi działa lepiej niż zwykłe ćwiczenia. Sugeruje raczej, że starsi mężczyźni po leczeniu nowotworu mogą nieco poprawić sen na różne sposoby, także tradycyjnym ruchem, i że liczy się regularność zajęć. Autorzy podkreślają, że przed formalnymi zaleceniami potrzebne są lepiej zaprojektowane badania.

Dla polskiego czytelnika to raczej wskazówka niż gotowa rekomendacja, bo badanie przeprowadzono w USA i nie dotyczyło polskich pacjentów. Zajęcia z łagodnej aktywności, w tym tai chi czy qigong, są w Polsce dostępne, ale warto wcześniej omówić je z lekarzem prowadzącym lub onkologiem, zwłaszcza po niedawnym leczeniu. Uporczywe kłopoty ze snem po terapii nowotworowej są powodem do rozmowy z lekarzem, a nie czymś, co trzeba po prostu znosić.

Źródło: Medical Xpress – „Slow hands, quiet nights? Tai chi and a matched exercise class nudged sleep about equally in older men after cancer”